پروين اعتصامي

 امیر حسین احمدی

به مناسبت شصت وهشتمین سالگرد در گذشت این شاعره بزرگ قرن

پروين اعتصامي فرزند يوسف اعتصامي(اعتصام الملك)،اديب مشهور در 25 اسفند 1285 در تبريز به دنيا آمد.او در خانواده اي فرهنگي و اديب رشد و نمو يافت،فارسي و عربي را علي رغم ترك زبان بودن، و ادبيات اين دو زبان را از آموزگاران خصوصي در خانه فرا گرفته و زبان انگليسي را در تهران در مدرسه آمريكايي دختران آموخت.

او بر خلاف تحصيل در مدرسه آمريكايي ها، تيپ زن شرقي بودن خود را حفظ كرد.چون وي به زبان انگليسي مسلط و شخصي اديب بود، از طرف شاه دعوت شد كه نديمه و آموزگار ملكه شود ولي نپذيرفت.

نخستين اشعارش در مجله ((بهار))،كه متعلق به پدرش بود چاپ شد و او براي توضيح جنسيت خود كه مورد اشتباه خوانندگان مجله قرار گرفته بود گفت:

((از   غبار  فكر    دور   بايد   داشت   دل                     تا  بداند ديو  كاين آيينه  جاي  گرد  نيست

مرد پندارند پروين را چو برخي زاهل فضل                     اين معما گفته نيكوتر كه پروين مرد نيست!!))

اشعار پروين مملو از طرحهاي ساده ،مسايل اجتماعي و عاطفي است.اشعار اخلاقي او بي شك از احساس پاك و بي شايبه اش سر چشمه مي گرفته است.اشعار پروين را كلا مي توان به چند دسته تقسيم نمود،دسته اي از آنها مناظره هاي گوناگوني است كه بين دو انسان ، دو جسم ، يا دو حيوان و ... ترتيب يافته و درآنها بيشتر به پند و حكمت هاي اخلاقي پرداخته شده است ،دسته ديگر حاوي عواطفي قوي نسبت به فقرا، بي سرپرستان و بيچارگان است،دسته سوم از اشعار پروين را مي توان به اشعار انقلابي او تخصيص داد . پروين در اين اشعار با((بيرحمانه)) توصيف كردن نظام اقتصادي جامعه، خواهان دگرگوني در آن است و در آن اشعار به نوعي رنجبران را به زير و رو كردن نهاد هاي ستم اجتماعي تشويق مي كند.

نخستين بار ديوان شعر پروين،با مقدمه اي از « ملك الشعرا بهار » مشتمل بر 5000 هزار بيت در سال 1314 خورشيدي، و دومين بار پس از وفات او ،توسط برادرش ((ابولفتح اعتصامي))منتشر شد. پروين مدتي نيز كتابدار دانشسراي عالي بود.

پروين اعتصامي در حين جواني دار فاني را وداع گفت و در روز 16 فروردين ماه سال 1320خورشيدي رخت از اين جهان بر بست و مرگ او ايران را در سوگ خود باقي گذاشت.پيكرش را در شهر قم و در آرامگاه خانوادگيشان به خاك سپردند و مجالس ترحيم متعددي در سراسر ايران براي بزرگداشت او تشكيل دادند و شعراي بزرگي از جمله سيد محمد حسين شهريار،در رثاي او مرثيه سرودند.بر سنگ مزارش شعر منتشر نشده او را حك كردند،بدين مضمون:

اينكه خاك  سيهش   بالين  است                                           اختر   چرخ   ادب   پروين    است

گرچه   جز  تلخي  ز  ايام   نديد                                            هرچه خواهي سخنش شيرين است

:

آدمي    هر  چه    توانگر   باشد                                              چو  بدين نقطه رسد مسكين است

خرم آنكس  كه در اين محنتگاه                                              خاطري   را  سبب  تسكين   است

 

روحش شاد و يادش گرامي باد

 تهیه وتنظیم : امیر حسین احمدی

 

منابع:

1-صفا،دكتر ذبيح الله .گنج و گنجينه

2- آژند، يعقوب.ادبيات نوين ايران

3- ديوان پروين اعتصامي